24 de jan de 2013

Best sellers

-->
Teño insistido moito en que este non é exactamente un blogue. Porén, de cando en vez senta ben escribir un post como se o fose. É o caso do que segue.






















Chego, através do web Letra en Obras, a un artigo do novelista Pedro Feijoo en Galicia 21 (aquí) no que, a partir da súa novela Os fillos do mar, reflexiona sobre a necesidade de que se escriban best sellers en galego. O debate sobre os best sellers é un fantasma que regresa cada certo tempo ás nosas letras e supoño que a todas. Non é que eu vaia agora responderlle a Pedro Feijoo ou cousa parecida, digamos que apenas utilizo o seu artigo como lanzadeira para dicir un par de cousas que xa quería dicir de antes. Tampouco lin Os fillos do mar nin teño a posibilidade de facelo nos próximos meses, probabelmente sexa unha boa novela, vamos, que non van por aí os meus tiros. Por outra banda en Letra en Obras (aquí) comezou un pequeno debate sobre isto (no que, polo que vou lendo, o usuario chamado “Vidal” emite opinións próximas ao que vou dicir eu). Se eu veño escribir aquí no canto de participar no debate é porque non me sinto moi a gusto discutindo no medio electrónico e mais por esa perla da sabedoría popular que di algo como que onde mellor se caga é na casa, con perdón.

Un best seller é un libro que foi moi vendido ou un libro que se considera que ten determinadas características que, talvez, farán que se venda moito? Definir isto é fundamental para argumentar calquera cousa. Feijoo declara adoptar a segunda definición, pero opera coa primeira sempre que lle convén (de Memorias dun neno labrego pode un gostar ou non, pero parece obvio que non é un libro na tradición de Dumas). Por moitas características en común que compartan moitos best sellers, a cantidade de best sellers con outras características é suficientemente importante para invalidar todo isto. Así, a única definición prudente paréceme a primeira, e por iso defender a escritura de best sellers é, de entrada, un contrasentido, xa que cando un best seller se convirte en best seller suponse que xa foi escrito antes.

Perogrulladas á parte, e falando do que é necesario e do que non, se consideramos best sellers os libros de Umberto Eco ou de James Ellroy ou a saga Mundodisco de Terry Pratchett (e como argumentar que non o sexan, mirando cifras?), a min paréceme que si, que seguramente sexa preciso escribir libros como eses: complexos, ben escritos, cun traballo considerábel detrás e, sobretodo, diferentes. Pero moitas veces a postura que aparece neste debate, e temo que a reivindicación que Feijoo fai de certas novelas do XIX vai nesa liña, é máis ben unha defensa dos libros simples, mastigados, profundamente conservadores e que se poden escribir en poucos meses porque o seu público potencial non ten moitas luces nin moitas ganas de complicarse a vida. O que obvia, entre outras cousas, o feito de que as persoas estúpidas do noso país, que as hai, normalmente non len libros de ningún tipo, que isto non é Suecia e que temos a cultura lectora que temos (nada do que sentírmonos orgullosos, pero traballo dos profesores e pedagogos, non tanto dos escritores) e que probabelmente as lectoras e lectores de calquera libro son xente, no mínimo, espilida e con sentido crítico. Fagan a proba de percorrer un tren de punta a punta e contar os libros de Tom Clancy, Stephenie Meyer ou Dan Brown que encontren. Non moitos, verdade? En todo caso, verán moitos máis teléfonos, Voces de Galicia e xente que mira a caluga do que ten diante. En realidade, pretender falar dos gustos do público como se se puidesen coñecer de antemán os gustos do público ten sempre un fondo aristocrático.

E despois, a falacia da normalización. O que hai que normalizar, digo eu, é a lingua galega. Que a literatura teña que exorcizar a normalización que a lingua non ten, é inxusto, é esaxerado e é comezar a construír a casa polo teito. Os best sellers sono en tanto que produtos emitidos por un sistema empresarial normalizado á súa vez. Pretender escribir un best seller nun contexto literario no que se venden 200 exemplares dun libro é bastante absurdo, e mesmo no caso de que teña éxito, en que pode consistir este? En esgotar catro edicións? (non sei cantos exemplares son iso, uns 3000 talvez?) Ben en todo caso polo autor, que poderá pagar o alugueiro dun ano, pero iso non vai salvar unha lingua nin un sistema empresarial nin a cultura lectora dun país. Se hai unha convención nos medios de comunicación para minimizar a presenza dos libros escritos en galego e unha dependencia tan grande das políticas de subsidios que provocan que un conselleiro bote un peido hoxe e todos os produtores culturais do país amenzan afogados mañá, non é completamente imposíbel producir un auténtico best seller con total independencia do que haxa escrito nas páxinas do libro? E non sería máis práctico ofrecer algo diferente do que xa se escribiu un millón de veces para tratar de crear para os libros algo semellante ao concepto de “escena” que se utiliza en música? E non é este, por certo, un debate que se dá case punto por punto en todas as literaturas do mundo, por moi normalizadas que parezan estar?

En todo caso, e falando non en nome da “literatura galega” nin dos “lectores” senón como o lector individual que son, si que boto en falta en moita da literatura escrita na miña lingua a capacidade de entreter, evadir e transmitir paixón, algo perfectamente louvábel. Pero non porque os máis dos libros sexan culturalistas ou académicos ou pallas mentais posmodernas (seino porque destas últimas perpetrei algunha hai algúns anos e, aínda que nunca o lamentarei o suficiente, non creo lembrar que fósemos moitos precisamente a escribilas), senón porque non son arriscados, porque se escriben moi ás présas talvez e porque teñen, ao meu xuízo, a pretensión de converterse en best sellers sen pasar o enorme traballo que ten que supór escribir un best seller digno e salvando do “xénero” só os elementos máis superficiais (é dicir, os elementos que asocian aos best sellers a xente non lectora de best sellers): a saber, historias manidas, moralexas, frases feitas e bos sentimentos. Nada que, na miña forma de ver, entreteña, evada ou transmita paixón, senón, máis ben ao contrario, obstáculos. Pensar que os libros culturalistas, académicos e posmodernos son unha merda, está moi ben e compártoo en boa medida. Pensar que son o que impide que a literatura escrita en galego despegue, é unha distorsión da realidade. As elites das que fala Feijoo, quen son exactamente? Caneiro? A ver, non é que o autor teña que dicir nomes e apelidos, pero, non sei, institucións, universidades, editoras... algunha pista debería dar. Se non a dá (e non a dá), que queren que lles diga, sóame todo un pouco a illuminati, a conspiracións reptilianas e a terrorismo galego.

Volvo ao comezo: que é, logo, un best seller? Entra Philip Roth como best seller? Mal non debe venderse, vaia, e ademais é doado de ler, entretido e fácil de identificarse cos personaxes, pero ben escrito e con riscos. E Joyce Carol Oates? E J. M. Coetzee? Se si, excelente. Pero dáme a sensación de que o que se está a procurar ás veces é un pretexto para escribir mal (e de novo, non teño motivos para pensar que sexa o caso de Pedro Feijoo) ou para escribir o de sempre. E honestamente, o que a literatura galega precisa ou deixa de precisar non o sei, que hai tempo que me absteño de falar pola voz desa señora, pero creo poder saber que os lectores en todo caso merecen outras cousas.

Feijoo engade a todo isto que non é o asunto do seu artigo falar de calidade literaria.

E de que fala un escritor cando non fala de calidade literaria?

De iphones?